Örmény ábécé

Megjelenés áthelyezés az oldalsávba elrejtés Örmény ábécé. Az emlékmű Nicosia, Ciprus

Az örmény ábécé az örmény nyelv írására használt ábécé. Egyike a hat európai betűírásnak, amelyre létezik Unicode standard (lásd: Unicode Code Charts és Unicode Standard, Chapter 7).

Az örmény írást Szent Meszrop Mastoc (örményül: Մեսրոպ Մաշտոց) alakította ki i. sz. 405-ben. Az egyes betűképeket számos más (például szír, pahlavi és föníciai) írás alapján, de a magyar rovásíráshoz hasonló ősrégi rovásírásos örmény ábécére támaszkodva alakította ki, a betűk sorrendje viszont a görög ábécére épült.

Az örménynek két elkülönülő nyelvjárása van, amely ugyanazt az írást használja, de az azonos betűképekhez eltérő kiejtés párosul (lásd a táblázatot). A kiejtésben a keleti változat a norma (ez Örményország hivatalos nyelve is).

Az örmény ábécé és átírása

Az örmény ábécé:
név kisbetű nagybetű latin átírás
(keleti)
latin átírás
(nyugati)
hangérték
(keleti)
hangérték
(nyugati)
számérték
1 այբ – ajb ա Ա a a 1
2 բէն – ben բ Բ b p 2
3 գիմ – gim գ Գ g k 3
4 դա – da դ Դ d t 4
5 եչ – jecs ե Ե e e , , 5
6 զա – za զ Զ z z 6
7 է – e է Է ē ē 7
8 ըթ – it ը Ը ə ə 8
9 թո – to թ Թ t` t` 9
10 ժէ – zse ժ Ժ ž ž 10
11 ինի – ini ի Ի i i 20
12 լյուն/լիւն – ljun/livn լ Լ l l 30
13 խէ – he խ Խ x x 40
14 ծա – ca ծ Ծ c j 50
15 կէն – ken կ Կ k g 60
16 հո – ho հ Հ h h 70
17 ձա – dza ձ Ձ j c 80
18 ղատ – gat ղ Ղ ł ł 90
19 ճէ – cse ճ Ճ č ǰ 100
20 մէն – men մ Մ m m 200
21 հի/յի – hi/ji յ Յ y y 300
22 նու – nu ն Ն n n 400
23 շա – sa շ Շ š š 500
24 ո – o ո Ո o o , , 600
25 չա – csa չ Չ č` č` 700
26 պէ – pe պ Պ p b 800
27 ջէ – dzse ջ Ջ ǰ č 900
28 ռա – ra ռ Ռ 1000
29 սէ – sze ս Ս s s 2000
30 վէվ – vev վ Վ v v 3000
31 տյուն/տիւն – tjun/tivn տ Տ t d 4000
32 րե/րէ – re ր Ր r r 5000
33 ցո – co ց Ց c` c` 6000
34 ու/վիւն – u/hivn ւ Ւ w w , , 7000
35 փյուր/փիւր – pjur/pivr փ Փ p` p` 8000
36 քե/քէ – ke ք Ք k` k` 9000
37 օ – o օ Օ ō ō 10000
38 ֆե/ֆէ – fe ֆ Ֆ f f 20000
(39) և – yew և ew ew , ,

Ligatúrák: ﬓ (mn), ﬔ (me), ﬕ (mi), ﬖ (vn), ﬗ (mh).

  1. a b c d Szó elején és gyakran magánhangzó után is.
  2. Kiejtése mindkét alakban
  3. a b Szó elején, kivéve վ előtt.
  4. a b Az ու átírása u, és nem ow.
  5. a b Kettőshangzók második tagjaként.
  6. A keleti nyelvjárásban általában Եվ-vel cserélték le. Nincs nagybetűs formája.

Különbségek a keleti és a nyugati nyelvjárás között

A szovjet időszakban, 1922-ben Örményországban, a keleti nyelvjárás fő területén helyesírási reformot hajottak végre. Ennek következtében a keleti norma egy kissé eltávolodott a történelmi helyesírástól, aminek folytán a rendszerváltáskor többen a régi rendszerhez való visszatérést követelték.

Az eltérések:

Az örmény betűk keleti nyelvjárás szerinti átírása

Kisbetű Nagybetű H-M ISO ALA-LC BGN/PCGN KNAB Magyaros
ա Ա a a a a a a
բ Բ b b b b b b
գ Գ g g g g g g
դ Դ d d d d d d
ե Ե e e e, y e, ye e (j)e
զ Զ z z z z z z
է Է ē ē ē e è e
ը Ը ə ë ĕ y y ö
թ Թ t` t’ t` t’ th t
ժ Ժ ž ž zh zh ž zs
ի Ի i i i i i i
լ Լ l l l l l l
խ Խ x x kh kh x ch
ծ Ծ c ç ts ts c c
կ Կ k k k k k k
հ Հ h h h h h h
ձ Ձ j j dz dz dz dz
ղ Ղ ł ġ gh gh ğ g
ճ Ճ č č̣ ch ch č cs
մ Մ m m m m m m
յ Յ y y y, h y j j
ն Ն n n n n n n
շ Շ š š sh sh š s
ո Ո o o o o, vo o (v)o
չ Չ č` č ch` ch’ čh cs
պ Պ p p p p p p
ջ Ջ ǰ ǰ j j dzs
ռ Ռ rr ř r
ս Ս s s s s s sz
վ Վ v v v v v v
տ Տ t t t t t t
ր Ր r r r r r r
ց Ց c` c’ ts` ts’ ch c
ւ Ւ w w w w v
փ Փ p` p’ p` p’ ph p
ք Ք k` k’ k` k’ kh k
օ Օ ō ò ō o ò o
ֆ Ֆ f f f f f f
և ew ew ew ev, yev ew (j)ev


Példaszöveg

Իսպանացի նկարիչ, գրող, և սյուրռեալիզմի հիմնադիրներից, Սալվադոր Դալին (Մայիս 11, 1904 – Հունվար 23, 1989) ծնվել է Իսպանիայի Կաթալոնիա նահանգի Ֆիգուերաս քաղաքում, ուսանել է Մադրիդի "Գեղեցիկ արվեստների դպրոց"-ում, ինչն էլ ազդել է նրա սկզբնական մասնագիտական ժամանակաշրջանում կատարած նկարների վրա, նրանք եղել են զուտ ակադեմիստական ոճի մեջ: Նրա առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1925թ-ի նոյեմբերին Բարսելոնա քաղաքում: Այդ տարիներին նա նկարում էր միայն ծովային պեյզաժներ:1929թ-ին Դալին ծանոթանում է Պիկասսոյի և Բրետոնի հետ և հենց այդ ծանոթությունն է դառնում նրա սյուրռեալիստական ճանապարհ բռնելու սկիզբը, և 1929թ-ից նա լիովին ընկղմված էր այդ ոճի մեջ: Հենց այդ տարիներին Դալին ծանոթանում և ամուսնանում է Գալա Էլյուառի հետ, որը հետագա Դալիական կյանքի մեծագույն ոգեշնչումն է դառնում…

– Örmény Wikipédia

Jegyzetek

További információk